Архиепископ Аверкиј Џорданвилски: Значењето на Вселенските Собори

apbinfrontkurskСедумте Вселенски Собори по Христовото Евангелие се основа и потврда на Православната христијанска вера, бидејки нашата вера не е само Апостолска, онаа која ја проповедале Светите Апостоли, учениците на Самиот Господ Исус Христос, туку е и Отечка,  бидејки ја протолкувале и објасниле Светите Отци, како законски приемници на благодатта од Светите Апостоли. Светиот Дух кој слегол врз Апостолите во деновите на Педесетницата, кој ги просветлил и ги умудрил, почива и на Светите Богоносни Отци, просветлувајки и умудрувајки ги и нив.

Освен тоа, во нашата Православна Црква нема безбожно учење за нечија лична непогрешливост, бидејки непогрешливоста и припаѓа само на севкупната соборна свест на Црквата како целина, (свест) која својето надворешно изразување го наоѓала во Вселенските собори кои смело ги повториле апостолските зборови искажани во решенијата на Првиот Апостолски Собор во Ерусалим  (51 година)- прототип за сите идни Собори: му беше угодно на Светиот Дух и нам (Дела 15, 28).

Притоа, треба да потсетиме, дека, не секој Собор е непогрешлив, туку само оној кој ја изразува и потврдува вселенската свест на Црквата и кого Целата Црква го прифаќа за Вселенски.

Иако за спорните прашања на соборите понекогаш се пристапувало кон гласање – за да биде утврдено “мнозинството на гласови” кои треба да “преовладат” – демократскиот принцип  на “мнозинството гласови” никогаш во Црквата немал апсолутно значење. Нам ни се познати многу  случаи кога вистината не била на страна на мнозинството, туку напротив – на страната на малцинството, па дури и да е усредоточена на едно лице. Од друга страна, во историјата на Црквата, имало Собори со голем број на учесници кои претендирале на именувањето “вселенски”, но сепак од страна на вселенската свест на Црквата биле отфрлени. Еден од нив дури добил и сликовито име “разбојнички”(449- та година).

Што е тоа што за нас претставува мерило на безсомнена, непогрешлива вистина?

Одговорот на ова прашање од првостепена важност го наоѓаме во учењето кое ужива голем углед и е прифатено во нашата Света Црква, а кое му припаѓа на светиот Викентиј Лирински, аввата на Лиринскиот манастир на југот на Галија, еден од најистакнатите Отци на Западната Црква од V-ти век (се упокоил околу 450-та година).

Свети Викентиј во историјата на богословието, особено се истакнал со своето “златно” догматско – апологетско дело, познато под заедничкиот наслов “Commonitorium” или “Потсетник”. Ова дело, кое се смета за едно од најважните стари црковни паметници, св. Викентиј го напишал околу 443 година, три години по Третиот Вселенски Собор одржан во Ефес, во монашка осаменост, во манастирот на Свети Гонорат, архиепископ Арелатски, каде се до своето упокојување се подвизувал со својот брат Луп, епископ Тројски.

За тоа дело секогаш позитивно се изјаснувале, како западните (римо-католички, дури и протестантски) така и православните богослови. Забележливо е колку во целото древно христијанство тешко дека има такво светоотечко дело кое повеќе од ова би можело да ги заслужи сите можни пофалби.

Догматско-историското значење на тоа дело се состои во прекрасните заклучоци и во длабоко вдахновеното толкување на целокупното христијанско учење за изворите и основите на христијанството откривање на верата. Тоа не претставува изложување на догматите на верата, туку теорија: според кои принципи треба да се раководи богословот-догматичар при истражување, изнесување и докажување на виситната на христијанската вера. Ова теорија го одликува авторот со строго црковен, јасен и прецизен поглед на предметот, и карактеристично сугестивен начин на кој тој ги поставил нештата.

Главната задача која пред себе си ја поставил свети Викентиј во своето дело, е  како со поголема точност да се одреди вистинскиот, научен и разбирлив метод со чија помош би било лесно без сомнеж да се разликува вистината на вселенската православна-христијанска вера, од лажливоста на еретичките заблуди.

Поради тоа, св. Викентиј, пред се, востановува гносеолошки метод кој претставува некаков пробен камен при одредувањето на изворната вистина на Христовото и апостолско учење. Еве како расудува тој голем и инспиративен Отец на Црквата:

“Често со многу ревност и со најголемо внимание им се обраќав на луѓето украсени со светост и со дарот на поучувањето со прашање: на кој начин ми е најлесно мене, кој одам по исправниот, царски пат, да ја разликувам вистината на вселенската вера, од лажливоста на еретичките учења, и секогаш речиси сите ми даваа од збор до збор, ваков одговор: ако некој – јас, или друг било кој –  сака да ја избегне еретичката лага и здрав и неповреден да живее во здравата вера, тогаш треба, со Божја помош, двојно да ја огради својата вера – како прво, со авторитетот на Светото Писмо, а второ, со Преданието на Вселенската Католичка Црква. Но – ќе праша некој – ако пишаното Божјо Слово е свето, сесовршено, и кога ќе се споредат едни места со други, секогаш во целост разбирливи, зошто е потребно да и се додаде авторитетот на нејзиното црковно разбирање? Потребно е бидејки Светото Писмо покрај неговата возвишеност не го разбираат сите на ист начин, туку еден ги толкува неговите изреки вака, друг онака, така од сето тоа може да се извлече речиси толку знаење колку што има толкувачи. Затоа е неопходно нишката на толкувањето на пророчките и апостолските дела, во таквото мноштво на безброј различни скршнувања во заблуди да се насочи според нормата на нивното црковно и вселенско разбирање.”

Во самата вселенска Црква, со сите средтства треба да се задржи она во што верувале секаде, во што верувале од секогаш, во што верувале сите: бидејки вселенската вистина, како што покажува и самото значење на тие зборови, е навистина и особено само она, што колку што е тоа возможно, опфаќа се воопшто. А до тоа правило ќе се придржуваме само тогаш ако ги следиме  сеопштоста (Университас), древноста (Антиљуитас), согласноста (Цонсенсио). Следењето на сеопштоста – значи признавање на вистина само на онаа вера која ја исповеда целата Црква ширум светот: следењето на древноста – значи не отстапување во никој случај од она до што се придржувале Светите Отци и претци: и на крајот, следењето на согласноста – значи од древноста да се прифати само онаа одредба на верата и толкувањето, до која се придржувале сите, или во крајна линија, речиси сите пастири и учители.

 

О Тимотеје – вели Апостолот – пази го преданието (1. Тим. 6,20).

А што е тоа предание?

Преданието е нешто што ти е доверено, а не нешто што си го пронашол, она што си го примил, а не што си го измислил, преданието е нешто што се учи, а не нешто што се умува, тоа се дава на целиот народ, а не е нечиј личен посед; тоа е нешто кое дошло до тебе, а не нешто кое што ти си го открил, кон него треба да се однесуваш не како некој кој тоа го пронашол, туку како оној кој тоа го чува, не како основател, туку како чувател, не како основател, туку како следбеник, не како водач туку како воден.

Чувај го преданието –  тоа значи да го заштитиш талантот на Вселенската вера, за да остане цел и неповреден. Што ти е поверено, такво нека остане кај тебе, такво предај го и ти. Доби злато, дади злато. Не сакам да ми подметнуваш нешто друго, не сакам наместо злато, дрско да ми подметнуваш олово, или измамлива бронза, не сакам привидно злато, туку вистинско злато.

О Тимотее – пастиру, писателу, учителу! Ако дарот Божји те направил способен според умот, образованието, ученоста, тогаш биди Веселеил на духовната скинија, полирај ги скапоцените камења на божествените догми, поставувај ги правилно, распоредувај ги мудро, давајки им сјај, убавина и примамливост. Труди се поради твоето, што е можно појасно излагање, појасно да го разберат она во што претходно верувале нејасно. Труди с# потомството со свест да го прославува она што старите порано го почитувале не разбирајки го. Поучувај на она што тебе те научиле, и говорејки го тоа, не кажувај ништо што би било ново! Значи, некој можеби ќе рече: Во Црквата Христова не треба да има никаков напредок во усвојување на верата? Секако дека треба да има, и тоа најмногу. Кој тоа е завидлив кон луѓето и обземен од омраза кон Бога, поради што решил да го отфрли тоа? Само напредок, треба навистина да има напредок, а не промена на верата. Напредокот се состои во тоа некој предмет да се усовршува таков каков што #, а предаваство е кога нешто престанува да биде тоа што # и се претвара во нешто друго. Значи, во текот на годините и вековите се развива и нека во најголема мера напредува сваќањето, разбирањето, мудроста како на секој христијанин поединечно, така и на сите заедно, како на еден човек, така и на целата Црква, но само на тој начин, т.е. во едни исти догми, во еден ист смисол, во еден ист предмет на сознание. Нека верата, како нешто душевно, во тој поглед се огледа на телото. Со доаѓањето на летото, телата се откриваат и се ослободуваат екстремитетите, но сепак остануваат она што биле претходно. Цветниот период во детството и зрелата возраст во староста мошне се разликуваат меѓусебно: сепак, истите тие кои порано биле деца, сега стануваат старци, всушност, се менува возраста и надворешниот изглед на еден ист човек, но со тоа не се менува неговата природа, неговата личност останува иста. Таков закон на напредување нужно треба да  го следи и догматското учење на христијанската вера. Нека со годините станува се посилно, нека со време се шири, а со векови да станува посјајно, но, да останува несоборливо и неповредено, цело и совршено во сите свои делови, во сите, да речеме така, сетила и свои екстремитети, значи без ниту најмала промена на тоа, без никаква загуба во својата содржина, без никакви промени на своите одредби. Такви древни догми на небесната философија со време треба да ги зајакнуваме, полираме, чистиме;  но  не треба да ги менуваме, отсекуваме, расипуваме. Нека ја добијат својата очигледност, сјај, јаснотија- тоа може, но нивната полнота и целовитост, нивните својства, мораат да бидат задржани, тоа е неопходно. Христовата Црква е грижлива и внимателна чуварка на догмите, кои и се доверени на чување, никогаш во нив ништо не менува, не намалува ниту пак додава, она што е потребно не го отфрла, она што е прекумерно не го додава. Со целосна посветеност, расудувајки правилно и мудро, таа се грижи само за тоа, ако во дамнина нешто било зацртано и втемелено, таа го дополнува и го довршува, ако нешто е веќе разјаснето и протолкувано, таа го зацврстува и го потврдува, ако нешто е веќе потврдено и определено, тоа го чува. Меѓу другото треба да забележиме дека сме должни со најголема посветеност да ги истражуваме согласните мислења на древните Свети Отци и да ги следиме не кога се во прашање секакви помалку важни прашања сврзани со Светото Писмо, туку, пред се, кога се работи за правилото на верата. Од друга страна, не треба секогаш и не треба сите ереси да се разобличуваат на тој начин, туку само новите и неодамнешните, т.е. оние кои се појавиле за прв пат. Што се однесува за дамнешните и застарени ереси или расколи, кога за тоа има потреба, треба да ги победуваме никако поинаку, освен со авторитетот на Светото Писмо, или без двоумење да бегаме од нив, како од оддамна поразени и осудени на Вселенските Собори од православните Црковни пастири.

“Тоа се тие управувачки принципи, кои според разбирањето на св. Викентиј, на секој православен богослов безусловно му се неопходни за утврдување и докажување на христијанската вера”(Еп. Силвестер, Догм.Бог. Т.И, стр. 112).

Овие принципи кои така јасно и инспиративно ги соопштил свети Викентиј, и кои несомнено ја изразуваат вселенската свест на Црквата, ги инспирирале и Светите Богоносни Отци, учесници на Вселенските собори, претставувајки основа за сите решенија и одредби на тие Собори.

Како што гледаме, тука нема и не може да има место за “демократија”, толку модерна во нашето време. Суштината на нештата не е во демократијата, не е во случајно добиените мнозинство гласови, туку во вистината, која во краен случај секогаш победува, иако на некои многу масовни собори привремено била газена и отфрлена.

Оттука произлегува природен заклучок дека ниту еден нов собор нема право и не може да воведе ништо ново, ништо што би противречило на одлуките на Седумте Вселенски Собори, колку и да го посакуваат тоа модернистите кои имаат намера  да свикаат осми Вселенски Собор поради некакви обновувачки “реформи” во Црквата. Секој таков собор, кој би се дрзнал  да чепка во одлуките на седумте Вселенски Собори, да ги стави вон сила или да ги преиначи во согласност со “духот на времето”, нема да биде “вселенски” туку нов “разбојнички собор”, кој нема да е обврзувачки ниту за еден православен христијанин.

Ова не се однесува само на догматското одредување на верата на Вселенските собори, туку и на канонските правила утврдени на соборите, или во крајна линија, на оние од нив кои немаат минливо, чисто формално значење, туку се однесуваат на самите административни структури на Црквата и нејзиното управување, и на верско-моралниот живот на свештенослужителите и на верните.

Освен догматските одредби на верата, речиси сите Вселенски собори зад себе оставиле таканаречени канони, или канонски правила, според кои, задолжително треба да се управуваат како сите црковни иерарси, така и поединечни верници во својот личен и црковен живот.

Првиот Вселенски Собор во Никеја од 325 година, ни оставил 20 правила од кои:

 

Првотo правило забранува во клирот да се примаат лица кои самите себе с# кастрирале;

Второто правило забранува новокрстените да се ракополагаат во свештенички чинови;

Третото правило забранува на свештениците да имаат дома жена која не му е блиска роднина;

Четвртото правило вели дека епископот треба да го поставуваат епископи на одредената област и дека тоа треба да го потврди митрополитот;

Петтото правило му забранува на епископот да прима во општење лица кои се одлачени од страна на друг епископ и наредува двапати годишно да се свикуваат собори на епископите;

Шестото правило ја потврдува повисоката власт на некои епископи над други епископи и забранува поставување на епископи без одобрување на митрополитот и без општ избор;

Седмото правило го издига Ерусалимскиот епископ на ниво на митрополит;

Осмото правило го регулира присоединувањето на еретиците кон Црквата и забранува постоење на двајца епископи во еден град;

Деветото правило забранува примање на порочни лица во свештен чин;

Десетото правило заповеда расчинување на паднатите свештеници;

Единаесеттото правило зборува за начинот на покајание на оние кои отстапиле од верата;

Дванаесеттото правило исто така зборува за покајанието на оние кои паднале на поинакви начини;

Тринаесеттото правило заповеда дека секој смртник мора да се препушти на Светите Тајни;

Четиринаесеттото правило го утврдува начинот на покајание за огласените кои отпаднале од верата;

Петнаесеттото правило им забранува на епископите и клириците своеволно да преминуваат од град во град;

Шеснаесеттото правило пропишува да не се примаат во општење оние клирици кои своеволно се оддалечуваат од сопствената црква;

Седумнаесеттото правило им забранува на клириците да земаат камати (лихви);

Осумнаесеттото правило забранува на ѓаконите да даваат Свети Тајни на презвитерите, да се причестуваат пред епископите и да седат помеѓу презвитерите;

Деветнаесеттото правило говори за “павлијанците” дека тие, ако се обрнат, мораат повторно да бидат крстени, а клириците повторно ракоположени;

Дваесеттото правило забранува коленопреклони во неделата и во деновите на Педесетницата;

 

Вториот Вселенски Собор во Константинопол од 381 година оставил зад себе, се на се, седум правила:

Првото правило го потврдува Символот на верата составен на Првиот Вселенски Собор и ги анатемисува сите ереси;

Второто правило им забранува на епископите да ја надминуваат својата власт вон границите на својата област и да се мешаат во работите на туѓите епархии, а исто така и утврдува пет црковни области на Истокот;

Третото правило му дава на Константинополскиот епископ првенство на чест по Римскиот епископ;

Четвртото правило го осудува Максим Кинин и нередите кои тој ги предизвикал;

Петтото прима ги прима оние кои го исповедаат едното Божество Отецот Синот и Светиот Дух;

Шестото правило наложува обвинувањата против црковните управители да не се примаат без истражување;

Седмото правило укажува на постапката за примање на покајаните еретици.

 

 

Третиот Вселенски Собор во Ефес од 431 година оставил осум правила:

 

Првото, второто, третото , четвртото, петтото и  шестото правило се однесуваат на одлачувањето од Црквата на Несториј и на неговите приврзаници;

Седмото правило забранува составување на било каков нов Смвол на Верата;

Осмото правило им забранува на епископите да ја простираат својата власт над друга епархија, која порано и отпрвин не била под негово управување, и ги ослободува кипарските епископи од потчинетост на антиохискиот патријарх.

 

 

Четвртиот Вселенски Собор свикан во Халкидон 451 година, оставил зад себе 30 правила:

 

Првото правило потврдува дека е неопходно да се почитува се што било утврдено на претходните собори;

Второто правило се заканува со расчинување за симонија т.е. за поставување на црковни чинови за пари;

                Третото правило им забранува на епископите, клириците и монасите да се занимаваат со световни работи заради плата;

Четвртото правило забранува на монасите да водат неуреден живот;

Петото правило ја потврдува забраната на епископите и клириците да преминуваат од град во град;

Шестото правило забранува ракополагање на клирик без назначување во одреден храм;

Седмото правило под закана со анатема им се забранува на клириците и монасите да стапуваат во војничка служба или во световни чинови;

Осмото правило наредува на клириците да живеат под властта на епископот на тој град;

Деветото правило забранува на клириците да с# судат на световни судови;

Десетото правило му забранува на клирикот истовремено да биде во две цркви.

Единаесетото правило говори за писмата кои им се даваат на бедните за пат;

Дванаесетото правило забранува на епископоите за црковни работи да се обраќа до градските власти;

Тринаесетото правило забранува на клириците да служат во туѓа епархија без писмена препорака од својот епископ;

Четиринаесетото правило забранува на чтеците и пејачите да стапуваат во брак со жени од друга вера;

Петнаесетото правило зборува за поставување на ѓакониси;

Шеснаесетото правило забранува на монасите и на девствениците да стапуваат во брак;

Седумнаесетото правило ги одредува прецизните граници на епархиите;

Осумнаесетото правило забранува правење завери против епископите или сослужителите;

Деветнаесетото правило ја повторува обврската за свикување на епископски собор два пати годишно;

Дваесетото правило ја повторува забраната клириците да преминуваат во друга црква;

Дваесет и првото правило забранува прифаќање на жалби против епископот просто и без проверка;

Дваесет и второто правило забранува на клириците да ги разграбат епископските работи по неговата смрт;

Дваесет и трето правило забранува на клириците и монасите без потврда од епископот да доаѓаат во Константинопол и да престојуваат во него;

Дваесет и четвртото правило забранува манастирите да се претвараат во световни живеалишта;

Дваесет и петото правило забранува епископските катедри да остануваат празни повеќе од три месеци;

Дваесет и шестото правило наредува на епископите со црковниот имот да управуваат со помош на економ;

Дваесет и седмото правило забранува киднапирање на жени заради брак;

Дваесет и осмото правило го одредува кругот на судската и административна дејност на Константинополскиот патријарх и го изедначува со Римскиот папа;

Дваесет и деветото правило забранува спуштање на епископите во чин презвитер;

Триесетото правило говори за египетските епископи.

 

 

Петтиот Вселенски Собор во Константинопол од 553 година и Шестиот Вселенски Собор во Константинопол од 680 година не оставиле правила зад себе, туку наместо тоа во 691 година свикан е Трулскиот собор, кој понекогаш се нарекува и Петто-Шести, кој го надокнадил тоа што е пропуштено и составил вкупно 102 правила. Од правилата на тој собор особено се важни следните:

Триесет и шестото правило, кое повторно зборува за рамноправноста на Константинополската и Римската патријаршиска катедра и воопшто укажува на хиерархискиот поредок на патријаршиските катедри; Осмото правило кое наредува на митрополитот секоја година да свикува собор на епископите; 23, 13 и 48 п. ги регулираат прашањата сврзани со бракот на свештенослужителите; 33 п. го осудува ерменскиот обичај во клирот да се примаат само лицата кои потекнуваат од свештенички фамилии; 64 и 70 п. забрануваат на верниот христијанин и на жената јавно да поучуваат во храмот за време на богослужење; 80 п. се заканува со одлачување на оној кој три недели дни и ноќи нема да дојдат во храмот на богослужба; 54 п. забранува стапување во брак на блиски роднини; 53 п го озаконува духовното сродство на кумовите на крштението и на таквите им забранува стапување во брак; 72 п. забранува брак со еретик; 73 п. забранува животворниот Крст Господов да се изобразува на земјата за да не биде газен; 75 п.  изискува смерно покајание во храмовите; 74 и 76 п. забранува во храмовите и црковните порти да се приредуваат гозби , тука да има меани или да се врши продажба; 77 п. им забранува не само на свештенослужителите и монасите, туку и на секој верен христијанин во јавните бањи да се капат заедно со жена; 83 п забранува давање на причест со честичките за умрените; 86 п. наредува да се одлачат од Црквата оние кои имаат блудници; 90 п. ја  повторува забраната за коленоприклонување во неделните дни поради славењето на Воскресението Христово; 91 п. наредува да се одлачат од Црквата оние кои ќе го отстранат плодот од својата утроба; 100 п. ги подлежи на одлачување оние кои шират порнографија; 102 п говори за епитимиите на оние кои се каат.

 

Седмиот Вселенски Собор во Никеја од 783 година издал 22 правила, од кои најважни се:

Третото, кое забранува избор на чиновници од световната власт во свештенички чинови; Четвртото и Петото правило во кое се забранува симонијата; Шестото ги повторува барањата за свикување на епископи најмалку еднаш годишно и забранува на митрополитите да бараат од епископите кои ќе дојдат на соборот било што да им даваат; Десетото ги повторува забраните на клириците да ја оставаат својата парохија и да завземаат световни должности; Единаесетото го повторува барањето во секоја црква и манастир да постои економ; Дванаесетото заповеда на епископот и игуменот да се грижат за црковните работи и да располагаат со нив, но ништо да не присвојуваат сами за себе, под закана од прогонство; 15, 16, 18 и 22 правило на свештенослужителите и монасите им забранува користиљубие, раскош  и близок однос со лицата од женски пол; 20 п. забранува создавање на “двојни манастири” во кои жените би живееле заедно со мажите, како и блиски односи на монаси и монахињи; 21. му забранува на монахот или на монахињата да го остават својот манастир и да одат во друг без дозвола на игуменот.

Вселенските собори и завршиле огромна работа на целата Црква Христова за вечни времиња. И догматските определувања на верата на тие собори и нивните канонски одредби кои го регулираат целокупното административно устројство на Црквата и прописите за личниот живот на свештенослужителите и верните христијани треба да останат постојани и ненарушливи во Црквата, за што мораат да се грижат нејзините чувари – епископоите,  поради кое на својата хиротонија даваат страшна заклетва – свечено ветување: ветувам дека ќе ги чувам и почитувам каноните на светите Апостоли, на Седумте Вселенски Собори, на Благочестивите Помесни собори и правилата на Светите Отци. Се што примиле тие го примам и јас, и се што тие отфрлиле, и јас го отфрлам.

Само од себе е јасно дека догматските определувања на верата воопшто не можат да подлегнат на никакви измени, додека од канонските правила можат да бидат изменети само оние кои биле издадени во врска со некоја надворешна околност на тогашниот начин на живот, и како такви немаат никакво апсолутно значење. Се што произлегува од верско-моралното учење на Евангелието и аскетското уредување на животот на христијаните никако не може да биде заменето. Она што е утврдено на Вселенските собори, тоа е гласот на самиот Свет Дух Кој живее во Црквата, според ветувањето на Господ Исус Христос, кое на Своите учениците им го даде на Тајната Вечера: Јас ќе Го помолам Отецот, и Тој ќе ви даде друг Утешител за да биде со вас до века“ (Јован 14, 16).

Ете во што се состои големата важност на Вселенските собори за нас христијаните , ако не сме го изгубиле чувството на својата припадност кон Црквата – тоа мистично-благодатнто Тело Христово!

Превод: И. К.

Преведено од книгата СВЕТА РЕВНОСТ.

Напишете коментар

Вашата адреса за е-пошта нема да биде објавена. Задолжителните полиња се означени со *